Ayrıntılar

Gösterim: 638

KABIZLIK

Normal dışkılama sıklığı çeşitli etkenlere bağımlı olarak; haftada 3 kez ile günde 3 kez arasında değişkenlik gösterebilir. Kabızlık, genel olarak dışkılama sıklığının azalması olarak tanımlansa da, dışkılamada zorlanma ve/veya sert dışkı yapma veya yetersiz dışkılama hatta dışkılamada tam boşalamamanın ifadesi olabilir.

Kabızlık;

• Dışkılama sıklığında azalma

• Dışkılamada zorlanma

• Dışkılama sonrası tam boşalma olmadığı hissi

• Sert ve küçük parçalı dışkılama

• Anal kanalda tıkanma hissi

• Dışkılamada elle yardım ihtiyacı (karına yapılan bası ya da rektumun boşalmasına parmakla yardım gibi)

Yaşlılıkta kabızlık orta yaş kişilerden farklı olarak daha çok zorlukla dışkılama ve anal kanalda tıkanma hissi olarak tanımlanır, yaşlı popülasyonun en sık gastrointestinal şikayetlerindendir. Yaşlıların yaklaşık %50’sinde kabızlık defekasyon sıklığında azalma olarak, %20 sinde zorlanma ile dışkılama veya tam boşalamama, %30’unda ise her iki durumun beraberliğini tanımlamaktadır.

Altmış beş yaş üzeri bireylerde dışkı yumuşatıcı ilaç kullanımı %60’ın üzerindedir.

Kadınlarda erkeklerden 2-3 kat fazla sıklıkta görülmektedir.

Yatağa bağımlı hastalarda kabızlık çok daha sıktır. Kabızlığın asıl nedeni bağırsak hareketlerinin azalmasıdır. Ancak birçok faktör kabızlığı arttırır.

Yaşlılarda Kabızlığı Arttıran Nedenler

• Liften fakir beslenme

• Az su içme

• Fiziksel aktivitenin azlığı

• Eşlik eden hastalıkların çokluğu

• Çok sayıda ilaç kullanımı

Uzun süreli kabızlığı olan yaşlılar hekim önerisi ile dışkı yumuşatıcı ilaç tedavisi kullanabilirler. Ancak bazen kabızlık kanser gibi önemli hastalıkların belirtisi olabilir.

İleri Araştırma İçin Mutlaka Doktora Başvurulması Gereken Durumlar

• Eşlik eden kilo kaybının varlığı

• Gizli ya da aşikâr makatta kanama

• Kansızlık

• Sebebi bulunamamış karın ağrısı

• Düşkünlük

• Birinci derece yakınlarında bağırsak kanseri varlığı

• Daha önceden bilinen bir bağırsak hastalığının varlığı

• Tedaviye yanıt vermeyen kabızlık

Yaşlılara Önerilecek Yaşam Biçimi Değişiklikleri

• Lifden zengin diyet (tahıllar, kepek, sebze, fındık) tüketimi

• Bol sıvı alımı

• Düzenli fiziksel aktivite

(Yaşlılarda kabızlık tedavisinde kullanılan çok etkili ilaçlar vardır. Ancak ilaç dışı önerilerde de bulunulmalıdır.)

Kaynak: Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü,

“Yaşlı Sağlığı Modülleri – Eğitimciler İçin Eğitim Rehberi”

(Türk Geriatri Vakfı rehberin hazırlık çalışmasında görev almıştır)

Ayrıntılar

Gösterim: 912

KALP YETMEZLİĞİ

Kalp yetmezliği, kalp kasının yapısı veya işleyişinde bozulma olması nedeniyle kalbin odacıklarının kanla dolma veya kanı pompalayabilme yeteneğinin bozulmasıdır.

En sık nedenleri:

Kalp kasının genişlemesi veya kalınlaşması (Miyokard dilatasyonu- hipertrofisi)

Kalp krizi sonrası kalp kasının hasar görmesi (Miyokard iskemi-infarktüsü)

Kalp kapak bozuklukları (En sık mitral ve aort kapak bozuklukları)

Kalp zarının hastalıkları (Perikardit)

En sık görülen belirtiler:

Nefes darlığı (ilk zamanlar hareket etmekle artar. (efor dispnesi)

Çabuk yorulma

Gece artan nefes darlığı veya öksürük (paroksismal noktürnal dispne)

Ortopne (yüksek yastıkla yatma veya dik pozisyonda oturma)

Bacaklarda ödem (pretibial)

Çarpıntı (taşikardi)

Bu beklenen yakınmalar yaşlılarda görülebileceği gibi, beklenmeyen bazı yakınmalar yaşlı kalp yetmezliğinin bulguları olabilir.

Beklenmeyen yakınmalar:

Bilinç değişikliği (kendinde olmama, uykuya eğilim)

Baş dönmesi

Düşme

Bayılma (senkop)

Kalp yetmezliğini, eşlik eden bazı hastalıklar ve/veya risk faktörleri artırabilir.

• Kalp ritim bozuklukları (en sık atriyal fibrilasyon)

• Yüksek tansiyon

• Enfeksiyonlar

• Kansızlık (anemi)

• Akciğere pıhtı atması (emboli)

• Depresyon

• Böbrek yetmezliği gelişmesi

• Tuz ve su kısıtlamasına uyumsuzluk

• İlaçları bırakma veya yanlış kullanma

Tedavi Hedefleri ve Bireysel Yaklaşımlar: 

1.Öncelikle kalp yetmezliğini artırabilecek risk faktörleri tespit edilerek bunlar azaltılmalı veya kontrol edilmeye çalışılmalıdır. Örneğin tansiyonları çok yüksek seyreden bir hastanın tansiyon değerleri normale geldiğinde pek çok şikayetinin gerilediği görülecektir.

2. Hasta ve yakınları, hastalığın nasıl seyredebileceği, risklerin neler olabileceği ve tedavide kullanılan ilaçların düzenli kullanılması konusunda eğitilmelidir. Hastalığın kronik (süreklilik gösteren) bir tablo olduğu ve düzenli ilaç kullanımının doktor kontrolünde olması gerektiği vurgulanmalıdır.  

3. Yaşam tarzı ve diyet alışkanlıklarındaki değişimler belirtilmelidir.(Sigara ve alkolün bırakılması, tuzun kısıtlanması, (4 gr/ gün), kilo verilmesi, şişman ise zayıflamanın sağlanması, bireye özgü düşük yoğunluklu egzersizlerin planlanması (yürüme vb.)

4. Tedavi hedefleri şikayetlerin kontrolü, hareket kapasitesinin ve yaşam kalitesinin artırılması, hastaneye yatışların azaltılmasına yönelik olmalıdır.

5. Hastalara, kendi ağırlıklarını takip etmesi önerilmelidir. Kilo alımının belirgin olması, bacaklarındaki şişmenin, nefes darlığının veya öksürüğün artması gibi durumlarda kullandığı idrar söktürücü ilaç dozlarını ne kadar artırabilecekleri anlatılmalı, ancak 24 saat içerisinde yanıt olmaması durumunda daha fazla doz artımının zararlı olabileceği ve hatta bazı ilaçların zehirlenmelere yol açabileceği (digoksin zehirlenmesi vb.) açıklanmalıdır. Bu nedenle bu gibi durumlarda hemen bir sağlık kuruluşuna başvurması gerektiği vurgulanmalıdır.

 Kaynak: Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü,

“Yaşlı Sağlığı Modülleri – Eğitimciler İçin Eğitim Rehberi”

(Türk Geriatri Vakfı rehberin hazırlık çalışmasında görev almıştır)

Ayrıntılar

Gösterim: 884

PNÖMONİ

Akciğerin enfeksiyonudur. Yaşlıda enfeksiyonlara bağlı ölümlerin en önemli nedenidir.

 Klasik semptomları ateş, öksürük, nefes darlığı ve balgamdır. Ancak özellikle çok yaşlı ve düşkün yaşlılarda bu bulgular birarada olmayabilir, hatta hasta bulantı, kusma, iştahsızlık, bilinç bulanıklığı, çok veya az uyuma gibi akciğer dışı şikayetlerle doktora başvurabilir. Özellikle çok yaşlılar, çok hastalığı olanlar (KOAH, kalp yetmezliği, kanser, inme, yutma bozuklukları), çok ilaç kullananlarda (özellikle vücut savunma sistemini baskılayan ilaçlar) ve grip olanlarda, akabinde pnömoni gelişme riski artmıştır.

 Yaşlıda pnömoni acil-önemli bir klinik tablo olup mümkünse yatarak hastane şartlarında tedavi edilmesi gerektiğinden, şüphelenildiği takdirde hemen hastaneye başvurulmalıdır.

 Hastalık kişiden kişiye yakın temas sonucu solunum damlacıkları ile bulaşır. Yemeklerini iyi yutamayan, akciğerlerine kaçıran yaşlılarda da pnömoni riski artmıştır.

Tüm yaşlılar pnömoniden korunma için her yıl grip aşısı, 5 yılda bir pnömoni aşısı yaptırmalıdırlar. Genel hijyen kuralları yanında ağız hijyenine, yutma bozukluğu olanların uygun şekilde beslenmesine dikkat edilmelidir.

Kaynak: Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü,

“Yaşlı Sağlığı Modülleri – Eğitimciler İçin Eğitim Rehberi”

(Türk Geriatri Vakfı rehberin hazırlık çalışmasında görev almıştır)

Ayrıntılar

Gösterim: 857

Fiziksel Aktivite

1. Yaşam Tarzı Değişikliği

•Hafif tarzda yürüyüş (her sabah ve akşam 15 dk, mümkünse eşinizle birlikte haftanın yedi günü, Borg skalasına göre zorluk düzeyi orta)

•Diz ve kalça eklemleri ile ilgili problemler ön planda değilse merdiven inip çıkma (bir kat çıkma iki kat inme şeklinde)

•Arabayı gideceğin yerden uzağa park et,

•Bağ ve bahçe işi yap: Mevsim elverdiğinde haftada bir gün

2. Aerobik Egzersiz

•Hafif tarzda yürüyüş (yukarıda tanımlandığı gibi, eğer kalça, diz ve ayak bileğinde problem mevcutsa kişinin imkânları uygunsa yüzme, kol bisikleti ya da spor merkezlerinde bulunan yatay bisiklet kullan)

•Grup derslerine katıl (50 dakika, haftada iki sabah bulunduğunuz yerdeki yaşlılar merkezlerinde ya da yaşlı populasyondan oluşturulmuş gruplarda)

3. Esneklik Egzersizleri

•Sırt, bel, hamstring, gastrocnemius kaslarını ve aşil tendonlarını her sabah 5 dakika tanımlanan şekilde ger ve doktorunuzun size verdiği ve tanımladığı germe egzersizlerini haftada yedi gün yap.)

•Uygulayabileceğin ortam mevcutsa fizik tedavi ve rehabilitasyon doktorunla görüşerek başlangıç düzeyinde yoga videolarını kullan, her hafta bir gün yaklaşık 60 dakika

4. Güçlendirme Egzersizleri

•Her gün 50 dakika, haftada iki gün, bulunduğunuz yaşlılar merkezinde mevcutsa ana kas gruplarını içeren egzersiz aletleri ile yap.

•Her gün televizyon seyrederken 1 set 10 tekrar olacak şekilde, toplam 3 set olarak özellikle gövde ana grup kaslarını içeren abdominal kas ve sırt ekstansörleri içerecek şekilde yap.

Bazı Hastalıklarda Dikkat Edilmesi Gereken Egzersiz Önerileri:

Hipertansiyon

•Özellikle büyük kas gruplarının kullanıldığı aerobik egzersizlere yoğunlaşmalı.

•Her gün yaklaşık 20-30 dakika boyunca yapılmalıdır.

•Beta bloker kullanımı kalp hızını ve egzersiz kapasitesini azaltabileceğinden dikkatli olunmalı.

•Termoregülasyonu etkileyen ilaçlar ve hava koşulları konusunda dikkatli olunmalı.

•Güçlendirme egzersizleri haftada iki gün uygulanmalı ve orta hafif düzey ile başlanmalı.

Diabetes Mellitus

•Egzersize başlanan hafta 1000kcal egzersiz programı oluşturulmalı (bu da haftalık yaklaşık 15 km’ye eş değerdir.)

•Güçlendirme egzersizi düşük ağırlık grubu ve sık tekrar şeklinde olmalı.

•Kan şekeri düşüklüğü şikayetleri (baygınlık hissi, kusma bulantı, halsizlik) açısından dikkatli olunmalıdır.

•Poliüri semptomu sıcak havalarda dehidratasyona neden olabileceği için çok dikkatli olunmalı.

Obezite

• Düşme ve yaralanmalar obez kişilerde daha sıklıkla görüldüğü için bu durumlar açısından dikkatli olunmalıdır.

• Egzersizler haftada (5-7 gün, 40-60 dakika arasında) uygulanmalı.

Kronik Solunum Hastalıkları

• Kişilerin mümkün olduğu kadar haftada 5 ile 7 gün arası egzersiz yapmaları sağlanmalı.

• Egzersiz süresi 10 dakika ile başlamalı yavaş yavaş arttırılmalı.

• Genellikle yürüyüş en çok önerilen aerobik egzersiz çeşididir.

• Güçlendirme egzersizlerinin sık tekrar ve düşük yoğunlukla özellikle alt ekstremite (kalça, uyluk ve bacak) kaslarına yönelik olması önerilir.

• Solunum kaslarına özel güçlendirme egzersizleri de programa dahil edilmelidir.

Egzersiz İçin Hedeflenen Kalp Hızı Aralıkları

60 Yaş için Hedef kalp hızı (atım/dk) 80 ile 100, Maksimal kalp hızı (atım/dk) 160

65 Yaş için Hedef kalp hızı (atım/dk) 78 ile 116, Maksimal kalp hızı (atım/dk) 155

70 Yaş için Hedef kalp hızı (atım/dk) 75 ile 113, Maksimal kalp hızı (atım/dk) 150

75 Yaş için Hedef kalp hızı (atım/dk) 73 ile 109, Maksimal kalp hızı (atım/dk) 145

80 Yaş için Hedef kalp hızı (atım/dk) 70 ile 106, Maksimal kalp hızı (atım/dk) 140

Orta Düzeyli Egzersiz Örnekleri

• Araba yıkamak (45-60 dk)

• Kendi tekerlekli iskemlesini kullanmak (30-40 dk)

• Yürümek (15 dk’da yaklaşık 2-3 km)

• Bisiklete binmek ( 6 km’yi 30 dk)

• Dansetmek (30 dk)

• Su içi egzersiz ya da aerobiği yapmak (30 dk)

• Yüzmek (nefes nefese kalmayacak şekilde)

• Balık tutmak (ayakta)

• Çiftler şeklinde tenis oynamak (20 dk)

• Golf oynamak (golf eşyalarını kendi taşıyarak)

Kaynak: Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü,

“Yaşlı Sağlığı Modülleri – Eğitimciler İçin Eğitim Rehberi”

(Türk Geriatri Vakfı rehberin hazırlık çalışmasında görev almıştır)